اصول ايمني:
گر چه هر آزمايشگر با تجربه در هنگام آزمايشهاي مخاطره آميز اصول ايمني را به دقت رعايت مي كند . اما خطراتي وجود دارد كه در اثر بي احتياتي در هنگام استفاده از مواد و وسايل پيش مي آيد . پوست و بافت لطيف چشمها ، مخاط دهان ، بيني و ششها بشتر از مواد پروتئيني ساخته شده اند . محلول غليظ و 6 مولاراسيد ها و بازها به شدت بر پروتئينها اثر مي گذارند. چشمها به خصوص نسبت به اسيدها ، بازها و اكسيدكننده ها خيلي حساسند و بايد در تمام مدت آزمايش در برابر آنها محافظت شوند . شعله چراغ بونزن نيز يك خطر جدي براي موها و لباس تلقي مي شود .
محافظت از چشمها :
محافظت از چشمها در آزمايشگاه يكي از مهمترين مسائل ايمني است ، زيرا چشم عضو بسيار حساسي است و هر نوع ماده شيميايي كه از طريق دست با چشم تماس پيدا كند ، يا اينكه به صورت بخار به چشم وارد شود به آن صدمه مي رساند . بنابراين دانشجويان موظفند به محض ورود به آزمايشگاه عينك ايمني بزنند . اگر با رعايت تمام اصول ايمني ، يك ماده شيميايي وارد چشم شود ، تا مراجعه به دكتر و مشورت با او ، بايد چشم يا چشم هاي آلوده را دست كم به مدت ده دقيقه با آب روان شست .
طرز استفاده از ظرفهاي شيشه اي و حرارت دادن محلولها :
1- ظرفهاي شيشه اي داغ را در زير شير آب سرد نگيريد
2- هيچگاه از وسايل شيشه اي يا ترك خورده استفاده نكنيد .
3- از محلولي كه در حال جوشيدن است غافل نشويد زيرا ممكن است تمام محلول بخار و ظرف بشكند .
4- شير واران را به طور مستقيم حرارت ندهيد بلكه زير آن يك شعله پخش كن يا تور سيمي قرار دهيد .
5- مواد را در ظرفهاي در بسته حرارت ندهيد .
6- ظروف چيني مقاومت زيادي در برابر حرارت دارند و آنها در دماهاي بالا استفاده مي شوند و بايد آنها را به تدريج گرم كرد و از حرارت دادن شديد جلوگيري كرد .
7- استوانه هاي مدرج ، قيف و ظروف تورين را حرارت ندهيد زيرا به اين منظور ساخته نشده و مي شكنند .
8- بالن ژوژه ها را هرگز حرارت ندهيد زيرا در هنگام حرارت دادن به علت متراكم شدن بخار محلول در آن ، مي تركد .
مواد شيميايي :
اكثر مواد شيميايي سمي هستند ، اما نوع و درجه سمي بودن آنها متفاوت است . بنابراين نبايد بدون آگاهي از ميزان سمي بودنشان از آنها استفاده كرد . نوع مضر بودن آن بوسيله علائم مخصوص بين المللي كه در شكل 4 نشان داده .
خطر : اين علامت موادي را نشان مي دهد كه امكان دارد در اثر عوامل زير منفجر شود .
احتياط : از تكان دادن و مالش دادن آنها بپرهيزيد و آنها را دور از جرقه الكتريكي قرار دهيد .
خطر : اين مواد مي توانند مواد سوختي را آتش بزنند ، خاموش كردن آتش را مشكل تر و شعله را شعله ورتر سازند .
احتياط : آنها را در مجاورت مواد قابل احتراق قرار ندهيد .
خطر 1 : خود به خود مشتعل مي شوند .
احتياط : آنها را در معرض هوا قرار ندهيد .
خطر 2 : گازهايي كه فوق العاده قابل اشتعال هستند .
احتياط : از مخلوط شدن اين گازها با هوا جلوگيري كنند و آنها را از منابع آتش دور نگه داريد .
خطر 3 : مواد حساس به رطوبت ، يعني موادي كه به محض تماس با آب گازهاي قابل اشتعال توليد مي كنند .
احتياط : از تماس آنها با رطوبت و آب خودداري كنيد .
خطر 4 : مايعات قابل اشتعال ، مايعاتي با نقطه تصعيد زير 21c
احتياط : از آتش ، منابع حرارت زا و جرقه الكتريكي دور نگه داريد .
خطر : خوردن ، بوئيدن و تماس آنها با پوست براي سلامتي بسيار خطر ناك و امكان دارد باعث مرگ شوند .
احتياط : از تماس آن با بدن دوري كنيد و در صورت تماس سريعاً به پزشك مراجعه كنيد .
خطر : آلوده شدن با آنها خطر كمي دارد .
احتياط : از تماس بدن با آنها واز استنشاق بخار آنها خودداري كنيد و در صورت تماس با پزشك مشورت كنيد .
خطر : اگر اين مواد با بدن انسان يا وسايلي مانند لباس تماس پيدا كند به آنها آسيب مي رساند .
احتياط : از تماس پوست ، چشم و لباس با اين مواد خودداري كنيد و بخار آنها را تنفس نكنيد .
خطر : اگر با پوست ، چشم و دستگاه تنفسي تماس پيدا كنند باعث سوزش مي شوند .
احتياط : از تنفس بخار آنها و تماس آنها با پوست دوري كنيد .
البته بعضي عبارات روي مواد نوشته شده است مثل :
خطر :DANGE حاوي تركيبات معدني آرسنيك :CONTAIN INORGANIC
خطر ايجاد سرطان :CANCER HAZARD سم : POISON
اگر بلعيده شود يا بوئيده شود مهلك يا كشنده است : MY BE FATAL SWALLOWED OR INHALED
فقط زير هود از آن استفاده شود : USE ONLY WITH A DEQVATE VENTILATION
طرز استفاده از مواد شيميايي :
1- اگر لازم شود كه محلولي را بو كنيد ، ظرف آن را از صورت دور نگهداريد و بخار آن را با دست به سمت صورا برانيد تا بوي آن را حس كنيد .
2- هرگز ظرف موادي را كه بخار سمي از خود توليد مي كنند باز نگذاريد .
3- واكنشهائي را كه بخار سمي و مضر آزاد مي كنند ، زير هود انجام دهيد .
4- بخار بعضي از مواد كه رئزانه با آنها سر و كار داريد بنزن ، جيوه ، كلروفرم و كربن تترا كلريد سمي هستند از تماس با بخار آنها اجتناب كنيد .
5- تنفس بخار مواد شيميائي ، ششها و سلولهاي مخاطي را تحريك مي كنند . مثل بخار هيدروژن سولفيد و HCL و نبايد استنشاق شوند و بايد هنگام استفاده زير هود باشند .
6- هرگز دهانه لوله آزمايش داغ را به ظرف خود يا همكارانتان نگيريد زيرا امكان دارد بخار آن به شدت از لوله بيرون و به او آسيب جدي برساند .
7- بعضي از مواد سمي مانند بنزن به سرعت از طريق پوست جذب مي شوند ، بنابراين از تماس پوست با اين گونه مواد دوري كنيد .
8- در آزمايشگاه هيچگاه به صورت ، بيني و چشمان خود دست نزنيد .
9- بعضي از مواد شيميائي سوز آورند ، به محض تماس تا ده دقيقه با آب روان بشوئيد و سپس با مسئولين آزمايشگاه مشورت كنيد .
10- حتماً روپوش استفاده شود .
11- از كفشهايي استفاده كنيد كه كاملاً انگشتهاي پاهايتان را بپوشاند زيرا امكان ريختن مواد بر روي آنها وجود دارد .
12- در آزمايشگاه از خوردن و نوشيدن و سيگار كشيدن اجتناب كنيد و قبل از ترك آزمايشگاه دست و صورت خود را با آب و صابون بشوئيد و از پيپت مجهز جهت انتقال مواد از ظرفي به ظرف ديگر استفاده كنيد .
13- براي رقيق كردن مواد شيميايي به خصوص اسيدها و باز ابتدا حجم زيادي از آب مورد نياز را در ظرف بريزيد و سپس ماده حل شدني را به آن اضافه كرده زيرا اين كار موجب مي شود تا مقدار زيادي از گرماي آزاد شده در اثر انحلال خنثي شود .
مقررات آزمايشگاه :
1- قبل از ورود به آزمايشگاه طرز انجام آزمايش و پيش بيني هاي ايمني مربوط به آن را به دقت بخوانيد و در صورت لزوم نكات مهم آن را يادداشت كنيد .
2- بطري مواد را از داخل قفسه ويژه آنها به قفسه هاي ديگر منتقل نكيد ، براي استفاده از اين مواد لوله آزمايش را به كنار قفسه ببريد و مواد شيميايي مورد نياز خود را به درون آن بريزيد .
3- قبل از استفاده از مواد بر چسب آنها را چند بار بخوانيد .
4- مواد شيميايي مصرف نشده يا اضافي را به داخل شيشه آنها باز نگردانيد ، زيرا شكل ظاهري اكثر مواد شيميايي به هم شبيه است و از روي شكل ظاهري آنها نمي توان تركيب آنها را حدس زد . از آن گذشته موادي را كه از داخل بسته بندي آنها بيرون آورده ايد به رطوبت و عوامل ديگر آلوده شده است .
5- هيچگاه پيپت يا قطره چكان خود را داخل مخزن اصلي محلولها نكنيد .
6- براي هر محلول پيپت و قطره چكان مجزا اختصاص دهيد .
7- وسايل پلاستيكي را حرارت ندهيد .
8- لوازم شيشه اي كه داراي درجه بنديهاي دقيقند مثل بالن هاي حجم سنجي و پيپتها را هرگز گرم نكنيد زيرا براي 25 درجه سانتيگراد درست شده اند و اگر نشكنند حتماً دقت آنها پايين مي آيد زيرا بالا بردن دما باعث ازياد حجم آنها مي شود .
9- مواد شيميايي باقيمانده را بدون اطلاع كارشناس داخل ظرفشوئيها نريزيد .
10- در صورت ريختن مواد شيميايي به داخل ظرفشوئي شير آن را براي چند دقيقه باز نگهداريد زيرا اسيدها و نمكهاي نقره و مس و جيوه و برخي مواد ديگر خاصيت خورندگي دارند و باعث از بين رفتن لوله ها و به خصوص لوله هاي سربي مي شوند .
11- پس از پايان هر آزمايش وسايل و ميز كارتان را تميز و خشك كرده و وسايل را در جاي خود قرار دهيد .